De Koperen Tuin.

De koperen Tuin – Simon Vestdijk.

Nol, wat ben je toch een ongelofelijke lulhannes. Aan het eind van het boek, wanneer je eindelijk de kans krijgt om Trix voor je te winnen, vertel je haar dat je met haar wilt trouwen om de gemeenschap een lesje in fatsoen te geven. Je ziet het al helemaal voor je; de afkeurende blikken van de gegoede burgers en jouw opgeheven hoofd omdat je het juiste hebt gedaan. Trix probeert het nog een keer. Wanhopig vraagt ze je gedurende de nacht bij haar te blijven, niet als oneerbaar voorstel, maar als bescherming tegen de demonen die haar vooral ’s ochtends, wanneer ze wakker wordt plagen. Maar nee, jij wilt laten zien dat je anders bent dan die andere kerels en wijst het voorstel af omdat je niet wilt dat de gemeenschap denkt dat je al met haar geslapen hebt en dat het trouwen een moetertje is. Je wilt als een heilige het huwelijk ingaan. De arme Trix heeft geprobeerd zelfstandig een bestaan bij elkaar te schrapen maar haar trots wordt door haar werkgever verkeerd uitgelegd waardoor ze fooien misloopt. Ze is aangewezen op de financiële steun van de gegoede “heer” Vellinga, die haar heeft gechanteerd met een nacht waarin zij door hem is bedwelmt en hij haar heeft misbruikt, iets waartegen haar vader haar niet beschermt heeft omdat hij die nacht, terwijl hij aanwezig was, in slaap viel door overmatig drankgebruik. Het lijkt erop dat alle mannen er alleen maar op uit zijn om haar te gebruiken. Ze had al haar hoop op jou gevestigd. Ze wilde dat je bij haar bleef om en ondanks wie ze was, uit liefde en uit respect voor haar drang naar zelfstandigheid. Haar vader had al zijn geld verzopen en haar daarna verraden door haar aan een man uit te leveren die ze niet kon uitstaan. Haar vader, de man die jij bewonderde, waar jij honderd gulden voor had ingezameld om hem weer uit de goot te trekken. Het was nog een reden voor jou om met Trix te trouwen; ter nagedachtenis aan Cuperus en daardoor een extra slag in het gezicht van Trix. Nee, echt houden van Trix deed je niet. Je wilde het beeld van haar vasthouden zoals ze met je danste toen je vijf was en zij 9. Toen ze nog van haar vader hield en hem al vechtend verdedigde wanneer hij weer over de tong ging. Je wilt tegen je eigen vader ingaan door met een meisje van lagere stand te trouwen. Je was ook al medicijnen gaan studeren in plaats van rechten, zoals je broer die hij veel meer aandacht gaf. Cuperus werd voor jou de vaderfiguur en het is hem die je bij je wilt houden, niet Trix. Je ziet het huwelijk al voor je. Je schenkt haar een kinderschaar en gaat je dan net als Cuperus zitten bezuipen, al ruzieënd met je vrouw waarvoor je toch een diepe genegenheid hebt. Op die manier worden jullie dan oud en wanneer zij dan als eerste sterft zul jij een ontroerende grafrede houden. Je wilt een tweede Cuperus worden door met zijn dochter te trouwen. Bah.

Zo, dat is er uit. Nee, genegenheid heb ik tijdens het lezen niet kunnen opbrengen voor Nol. Wel begrip, want Nol is natuurlijk, net als de anderen in het boek, een kind van de tijd en een voortbrengsel van zijn sociale klasse. Dat is niet om zijn gedrag goed te praten maar puur als observatie.

De Koperen Tuin heet een van Vestdijk’s beste boeken te zijn. Er komen naast het dramatische liefdesverhaal tussen Nol en Trix, vele thema’s in voort zoals moederliefde, liefde voor de muziek en rivaliteit. Het is een zedenschets waarin de dubbele moraal van de hogere klassen wordt getoond, waarin drankzucht tot ondergang leidt en waarin beslissingen worden genomen omdat men vindt dat het nu eenmaal zo hoort. Er komt veel symboliek in voor: de tuin die eerst goudgekleurd, dan koper en als laatste zilver is; de bal die in het begin wordt teruggegooid als een handreiking naar het competitieve spel dat hij ook ergens bewondert om aan het eind van het boek in stukken gereten weer terug te worden gevonden. Het in slaap vallen van de vader en de weigering van Nol om de nacht bij haar te waken kan symbolish worden uitgelegd met een link naar de bijbel waar het de discipelen in de hof van Gethsemané niet lukte om wakker te blijven en Jezus steun te bieden. Vestdijk geeft hier zelf aanleiding toe door Nol te laten zeggen “maar wat zij vroeg was alleen: waak met mij,éen uur; en ik ben naar de juristen teruggegaan de farizeeërs en schriftgeleerden”.

De tuin zelf kan dan als een paradijs worden uitgelegd: een paradijs waarin het tijdens het begin van het verhaal geweldig is. De kleur is goud. Nol maakt zich los van de kinderschaar waarmee hij eerst speelde en ontdekt de muziek waarna hij komt te dansen met de vier jaar oudere Trix. De tuin is nu koper. Hij is iets van zijn onschuld kwijt. Verder in het boek geurt de tuin naar verrotting en is de kleur zilver geworden. De bijna nieuwe maan wordt er nog bijgehaald met als betekenis het einde. Alle onschuld is verdwenen. Nol verlangt steeds terug naar de Koperen Tuin waarin hij de muziek ontdekte, met Trix danste en waarin zijn moeder ook als mooie jonge vrouw aanwezig is en waarin de onschuld nog aanwezig is. Het bijna tegelijkertijd verliezen van de beide vrouwen in zijn leven is natuurlijk ook tekenend. Dat Vestdijk Nol medicijnen laat studeren is natuurlijk ook geen toeval. Vestdijk studeerde zelf medicijnen.

De muziek speelt in het boek een grote rol. Nol blijkt erg ontvankelijk voor de muziek, vooral wanneer de muziek door Cuperus wordt gespeeld. De opera Carmen speelt in het middengedeelte een hoofdrol. Het is een tragisch liefdesverhaal, net als het verhaal van Trix en Nol. Ook is Carmen een vechtende vrouw. Daarbij wordt de ondergang van Trix in gang gezet door de opvoering van Carmen.

Er zijn veel meer zaken in het boek symbolisch uit te leggen maar de vraag is of het allemaal door Vestdijk wel symbolisch is bedoeld en of het nodig is. Ook zonder er teveel achter te zoeken is het boek mooi. Ik weet dat anderen, zoals Hella Haasse, het een en ander over De Koperen Tuin hebben geschreven, maar naar mijn weten heeft hij zich er zelf nooit over uitgelaten. Maarten ’t Hart schreef dat hij dacht dat Vestdijk er misschien op zinspeelde dat Cuperus zelf zijn dochter misbruikt heeft. Dat denk ik echter niet. Naar mijn mening was Trix vooral erg kwaad over het feit dat zij als kind haar vader altijd verdedigd heeft maar dat, toen het er op aan kwam, hij er niet voor haar was. Ze voelde zich door hem verraden en uitgeleverd.

Iets wat mij opviel is dat de buitenwereld niet in het verhaal doordringt. In het begin is er sprake van rijtuigen. De telefoon komt er in voor. Het is duidelijk dat het verhaal zich afspeelt in het begin van de 20e eeuw, een roerige tijd waarin bijvoorbeeld de Eerste Wereldoorlog plaatsvindt. Nederland was welliswaar neutraal maar het was toch onrustig met de mobilisatie, vluchtelingen uit België en veranderende politieke situaties. Het moet de gemoederen toch hebben beziggehouden. Niets van dit alles dringt in het verhaal door.

Ooit heb ik dit werk voor mijn lijst gelezen, waarna ik het jaren later nog eens voor mijn plezier heb gelezen. Deze keer las ik het met een aantal mensen van een Facebookpagina en het herlezen was een feest. Al met al is dit een mooi verhaal dat ook in deze tijd nog zeer leesbaar is, al zal het waarschijnlijk een jonger publiek vanwege het ietwat gedateerde taalgebruik niet erg aanspreken. Persoonlijk geef ik de voorkeur aan Terug tot Ina Damman en Ierse Nachten.

De koperen Tuin

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s